ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ޚިލާފަތުގައި ޢާއިޝަތުގެފާނު
އަމީރުލް މުއުމިނީން ޢުމަރު ބުނުލް ޚައްޠާބު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ޝަހީދުވުމުން ދެން މުސްލިމުންގެ ޚިލާފަތުގެ މަސަންދުގައި އިށީންދެވަޑައިގެންނެވީ، އަމީރުލް މުއުމިނީން ޢުޘްމާނު ބިން ޢައްފާން ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުއެވެ. ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ޚިލާފަތުގެ ފުރަތަމަ ހައެއްކަ އަހަރު ފާއިތުވެގެން ދިޔައީ ވަރަށް އަމަންއަމާންކަމާއި ސުލްހަމަސްލަހަތުގައެވެ. ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނުގެ ޚިލާފަތުގެ ފަހުކޮޅުގައި ވަރަށް ބޮޑެތި ފިތުނަތަކެއް ފަސާދަވެރިން އެކަލޭގެފާނާ ދެކޮޅަށް އުފެއްދިއެވެ.
ޑރ. ޢަލީ މުޙައްމަދު އައްޞައްލާބީ އޭނާ ލިޔުއްވި ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ސީރަތުގައި ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ޚިލާފަތުގައި ފިތުނަވެރީން ޢުޘްމާނުގެފާނު ކުށްވެރިކޮށް ޞަޙާބީންގެ ދަރަޖަ މަތިވެރި ބޭކަލުންގެ ނަންފުޅުގައި ދޮގު ސިޓީތައް ލިޔުނެވެ. އެގޮތުން އެބައިމީހުން ޢާއިޝަތުގެފާނުގެ ނަންފުޅުގައިވެސް ދޮގު ސިޓީ ލިޔުނެވެ. ހަމައެބީދައިން ޢަލީގެފާނާއި، ޠަލްޙަތުގެފާނާއި، ޒުބައިރުގެފާނުގެ ނަންފުޅުގައި ވެސް ސިޓީ ލިޔުނެވެ. އެ ސިޓީތަކުގައިވަނީ މުސްލިމުންގެ ތިންވަނަ ޚަލީފާ ޢުޘްމާނުގެފާނާ ދެކޮޅަށް ނުކުމެ ބަޣާވާތް ކުރުމަށެވެ. {ޑރ. ޢަލީ މުޙައްމަދު އައްޞައްލާބީ، ބަޔޮގްރަފީ އޮފް ޢުޘްމާނު ބިން ޢައްފާން، ޞަފްޙާ 477}
ޢާއިޝަތުގެފާނުގެ ނަންފުޅުގައި ފަސާދަވެރީން ލިޔުނު ދޮގު ސިޓީތަކުގެ ޚަބަރު އެކަމަނާއަށް ލިބިވަޑައިގަތުމުން އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
[އީމާންވާ ބަޔަކު އެ އީމާންވާ ފަރާތާއި، ކާފިރުވާ ބަޔަކު އެ ކާފިރުވާ ފަރާތް ގަންދީ ބުނަމެވެ. އަހަރެން ދުވަހަކުވެސް އެބައިމީހުންނަށް އެފަދަ އެއްވެސް ސިޓީއެއް ނުލިޔަމެވެ.]{ޑރ. ޢަލީ މުޙައްމަދު އައްޞައްލާބީ، ބަޔޮގްރަފީ އޮފް ޢުޘްމާނު ބިން ޢައްފާން، ޞަފްޙާ 537}
ކޮންމެއަކަސް ފިތުނަވެރީން ރޯކުރި ފިތުނައިގެ ހުޅު ފަޅައިގެން ގޮސް، މަދީނާއަށް ބާޣީން އަރައި، ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ގަނޑުވަރު ވަށައިލައިފިއެވެ. އެބައިމީހުން އެކަލޭގެފާނުގެ ގަނޑުވަރަށް ފެންފޮދެއްވެސް ވެއްދިޔަކަ ނުދިނެވެ. އެހެންކަމުން ގަނޑުވަރުން ފެން ހުސްވާން ފެށުމުން ޢުޘްމާނުގެފާނު، ޢަލީގެފާނަށް ޚަބަރު ފޮނުއްވިއެވެ.
[އަޅުގަނޑުގެ ގެކޮޅަށް ފެން ވެއްދުންވެސް އެބައިމީހުން މަނާކޮށްފިއެވެ. ވީމާ ކަލޭގެފާނަށް އެހީތެރިވެވަޑައިގެންނެވެން އޮތްކަމުގައިވާނަމަ، އެހީތެރިވެވަޑައިގަންނަވާށެވެ.]
ހަމަ މިބީދައިން ޠަލްޙަތުގެފާނަށާއި، ޒުބައިރުގެފާނަށާއި، ޢާއިޝަތުގެފާނަށާއި، މާތް ރަސޫލާގެ އެހެން އަނބިއަނބިކަނބަލުންނަށްވެސް އެބޭފުޅުންނަށް އެހީތެރިވެވަޑައިގެންނެވެން އޮތް ގޮތަކަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދެއްވުމަށް ޢުޘްމާނުގެފާނު އެދިވަޑައިގެންނެވެ.
އެގޮތުން އެންމެ ފުރަތަމަ ޢުޘްމާނުގެފާނަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދެއްވުމަށް ނުކުމެވަޑައިގެންނެވި ދެބޭފުޅުންނަކީ، ޢަލީ ބިން އަބީ ޠާލިބު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު އާއި އުއްމުލް މުއުމިނީން އައްސައްޔިދާ އުއްމު ޙަބީބާ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާއެވެ. އުއްމު ޙަބީބަތުގެފާނަކީ ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ދެބެއިންގެ ދެދަރި ބޭކަނބަލެކެވެ. އެކަމަނާ ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ޙާލުކޮޅާމެދު ވަރަށް ބޮޑަށް ކަންބޮޑުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ.
އުއްމުލް މުއުމިނީން އުއްމު ޙަބީބާ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާ ބަޣަލަކަށް ސަވާރުވެވަޑައިގެން ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ގަނޑުވަރަށް ވަޑައިގެންނެވުމަށްޓަކައި ނުކުމެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެ މަންޒަރު ފަސާދަވެރިންގެ އިސް ސަރުދާރަކަށް ފެނިގެން އައިސް އެކަމަނާ ސަވާރުވެވަޑައިގެން އިންނެވި ބަޣަލުގެ މޫނުމަތީގައި ތަޅަންފެށިއެވެ. އެހިނދު އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
[އުމައްޔަތުވަންހައިގެ ވަޞިއްޔަތްތައްވަނީ އެކަލޭގެފާނާއެކުގައެވެ. އަހަރެން އެކަލޭގެފާނާ ބައްދަލުކުރިޔަ ދޭށެވެ. އަހަރެން އެކަލޭގެފާނާ ބައްދަލުކޮށް އުމައްޔަތުވަންހައިގެ ހުވަފަތް އަންހެނުންނާއި ޔަތީމު ކުދީންގެ ވަޞިއްޔަތްތަކާ ބެހޭގޮތުން އޮޅުން ފިލުވަން ބޭނުމެވެ.]
ނަމަވެސް ބާޣީން މުއުމިނުތަކުންގެ މައިކަނބަލުންގެ ޙުރުމަތަކަށްވެސް ނުބެލިއެވެ. އެކަމަނާއާ ދިމާއަށް ބޭއަދަބީ ގޮތުން ކުރިމަތިލައި އެކަމަނާ ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅު ދޮގުކުރިއެވެ. އަނެއްކާވެސް އެކަމަނާ ސަވާރުވެވަޑައިގެން އިންނެވި ބަޣަލުގެ މޫނުމަތީގައި ތަޅަންފެށިއެވެ. އެއަށްފަހު ބަޣަލުގެ ލަގަން ވައުފަށް ކަނޑައިލިއެވެ. އެއާއެކު ބަޣަލު ކޮންޓުރޯލުން ނެއްޓި އުއްމުލް މުއުމިނީންއާ އެކު ދުވަން ފަށައިފިއެވެ. އޭރު އެތަނުގައި ތިބި މުސްލިމުން އެކަމަނާގެ ފަހަތުންގޮސް ބަޣަލު މައިތިރިކޮށް އެކަމަނާ ގެކޮޅަށް ގެންދެވިއެވެ.
އުއްމުލް މުއުމިނީން އައްސައްޔިދާ އުއްމު ޙަބީބާ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާ ގެކޮޅަށް ވަޑައިގެންނެވުމަށްފަހު ޢުޘްމާނުގެފާނަށް އެހީތެރިވެވަޑައިގެންނެވުމުގެ ގޮތުން އެކަމަނާގެ އަޅެއްކަމުގައިވާ އިބްނުލް ޖައްރާހު ފޮނުއްވިއެވެ. ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ގެކޮޅުގައި ހިނގި ހުރިހާ ކަމެއް ހިނގީ މިދެންނެވި އިބްނުލް ޖައްރާހުގެ ކުރިފުޅުމަތީގައެވެ.{ޑރ. ޢަލީ މުޙައްމަދު އައްޞައްލާބީ، ބަޔޮގްރަފީ އޮފް ޢުޘްމާނު ބިން ޢައްފާން، ޞަފްޙާ 554-555}
އަމީރުލް މުއުމިނީން ޢުޘްމާނު ބިން ޢައްފާން ރަޟިޔަﷲ ޢަންހަށް އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދެއްވުމަށްޓަކައި މާތް ރަސޫލާގެ އެހެން އަނބިކަނބަލެއްކަމުގައިވާ އުއްމުލް މުއުމިނީން ޞަފިއްޔާ ބިންތު ޙުޔައްޔު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާވެސް މަސައްކަތްފުޅު ކުރެއްވިއެވެ. ކިނާނަތު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. އަހަރެން އުއްމުލް މުއުމިނީން ޞަފިއްޔާ ސަވާރުވެވަޑައިގެން އިންނެވި ބަޣަލުގެ ލަގަނުގައި ހިފައިގެން ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ގަނޑުވަރަށް ދިޔުމަށް ނުކުތީމެވެ. އެތަން ފެނިގެން އަލްއަޝްތަރު އޭ ކިޔުނު މީހަކު އައިސް ބަޣަލުގެ މޫނުމަތީގައި ތަޅަންފެށިއެވެ. އެވަގުތު ޞަފިއްޔަތުގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
[އަހަރެން އެނބުރި ދިޔަ ދޭށެވެ. މިކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި އަހަރެން ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުރިމަތީގައި ބޭޒާރުވާކަށް ނޭދެމެވެ.]
އެއަށްފަހު އުއްމުލް މުއުމިނީން ޞަފިއްޔާ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާ ގެކޮޅަށް އެނބުރިވަޑައިގެން އެކަމަނާގެ ގެކޮޅުން ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ގަނޑުވަރަށް ފިލައެއް އެޅުއްވިއެވެ. އެއަށްފަހު ކާބޯތަކެއްޗާއި ފެން އެ ފިލާ މެދުވެރިކޮށް ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ގަނޑުވަރަށް ފޯރުކޮށްދެއްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. {ޑރ. ޢަލީ މުޙައްމަދު އައްޞައްލާބީ، ބަޔޮގްރަފީ އޮފް ޢުޘްމާނު ބިން ޢައްފާން، ޞަފްޙާ 555}
އުއްމުލް މުއުމިނީން އުއްމު ޙަބީބާ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާ އާ މެދު ކަންތައް ހިނގައި ދިޔަގޮތް އެނގިވަޑައިގެން އުއްމުލް މުއުމިނީން ޢާއިޝަތުގެފާނު ވަރަށް ބޮޑަށް ކޯފާ އިސްކުރެއްވިއެވެ. އެހެންކަމުން ޙައްޖުވެވަޑައިގެންނެވުމުގެ ބޭނުންފުޅުގަޔާއި، އެ ފިތުނަވެރިކަމުން ސަލާމަތްވެވަޑައިގެންނެވުމުގެ ބޭނުންފުޅުގައި މަދީނާ ދޫކުރައްވައި މައްކާއަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެކަމަނާ މައްކާގައި އިންނަވަނިކޮށް މަރުވާނު ބުނުލް ޙަކަމު އެކަމަނާގެ އަރިހަށް ވަޑައިގެން ވިދާޅުވިއެވެ.
[އޭ މުއުމިނުތަކުންގެ މަންމާފުޅާއެވެ. ކަމަނާ މައްކާއަށް ވަޑައިނުގެން މަދީނާގައި މަޑުކުރެއްވިނަމަ އެބައިމީހުން ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ރަޙުމަކާއި އިޙްތިރާމެއް ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ މައްޗަށް ކުރީސް ތޯއްޗެވެ.]
ޢާއިޝަތުގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. [އެބައިމީހުން އުއްމު ޙަބީބާއާމެދު ކަންތައް ކުރިގޮތަށް އަހަރެންނާމެދުވެސް ކަންތައް ކުރުމަށް ކަލޭ އެދެނީ ހެއްޔެވެ؟ އެތަނުގައި އަހަރެންގެ ޙިމާޔަތުގައި ނުކުންނާނެ އެކަކުވެސް ނެތެވެ. މާތްﷲ ގަންދެމެވެ. އެފަދަ ނިކަމެތި ޙާލަކަށް ވެއްޓޭކަށް އަހަރެން ނޭދެމެވެ. މިކަންތައް ނިމިގެންދާނީ ކިހިއްނެއް ކަމެއް އަހަރެންނަކަށް ނޭނގެއެވެ.] {ޑރ. ޢަލީ މުޙައްމަދު އައްޞައްލާބީ، ބަޔޮގްރަފީ އޮފް ޢުޘްމާނު ބިން ޢައްފާން، ޞަފްޙާ 555}
އެ އަހަރުގެ ޙައްޖުމޫސުން ނިމި ޙައްޖާޖީން މަދީނާއަށް އައުމަށްޓަކައި ދަތުރަށް ތައްޔާރުވާން ފަށައިފިއެވެ. އެބައިމީހުންގެ ތެރޭގައި، އިބްނު ޢައްބާސްގެފާނާއި، ޢާއިޝަތުގެފާނު ފަދަ ނުފޫޒުގަދަ ބޭފުޅުން ހިމެނިވަޑައިގަންނަވައެވެ. އެބޭފުޅުން ވަޑައިގަންނަވަނީ ބާޣީންގެ އަތްދަށުން ޢުޘްމާނުގެފާނު ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި އަޒުމު ކަނޑައަޅުއްވައިގެންކަން ބާޣީންނަށް އެނގުމުން އެބައިމީހުން ވަރަށް ކަންބޮޑުވިއެވެ. އެބައިމީހުން ބޭނުންވީ ޙައްޖަށް ދިޔަ މީހުން އައުމުގެ ކުރީން ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ލޭފޮދު އޮހޮރުވައިލައި، ޝަހީދުކޮށްލުމަށެވެ.
އަމީރުލް މުއުމިނީން ޢުޘްމާން ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ޝަހީދުކޮށްލުމުގެ ކުރީން އެކަލޭގެފާނަށް ހުވަފެންފުޅެ ފެނިވަޑައިގަތެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް ފެނިވަޑައިގަތީ މާތް ރަސޫލާ އާއި އަބޫބަކުރުގެފާނާއި، ޢުމަރުގެފާނު މަޖިލިސެއްގައި ތިއްބަވަނިކޮށެވެ. އެވަގުތު މާތް ރަސޫލާ އެކަލޭގެފާނަށް ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. [އޭ ޢުޘްމާނެވެ. ވަޑައިގަންނަވާށެވެ. ވަޑައިގެން މިއަދުގެ ރޯދަފުޅު ވީއްލަވަންވާނީ އަހަރެންނާއެކުގައެވެ.] ކަންތައްވީވެސް ހަމައެގޮތަށެވެ. އަމީރުލް މުއުމިނީން ޢުޘްމާން ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ޝަހީދުކޮށްލެވުނީ އެކަލޭގެފާނު ރޯދަފުޅަށް ހުންނަވަނިކޮށެވެ.
އަމީރުލް މުއުމިނީން ޢުޘްމާން ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ޝަހީދުކޮށްލި ޚަބަރު އުއްމުލް މުއުމިނީން އައްސައްޔިދާ ޢާއިޝާ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާއަށް ލިބިވަޑައިގަތީ އެކަމަނާ މައްކާގެ ރަށްބޭރުގައި ހުންނަވަނިކޮށެވެ. އެ ޚަބަރު ލިބިވަޑައިގެންނެވުމުން ޢާއިޝަތުގެފާނު ވަރަށް ހިތާމަފުޅު ކުރެއްވިއެވެ. އެކަމަނާ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
[އެކަލޭގެފާނު ޝަހީދުކޮށްލެވުނީ، އެއްވެސް ކިލައެއްމިލައެއްނެތް ސާފު ފޭރާމެއް ފަދައިން ހުންނަވަނިކޮށެވެ. އެބައިމީހުން އެކަލޭގެފާނު ޝަހީދުކޮށްލީ ޤުރްބާންކުރެވޭ ކަންބަޅިއެއް ފަދައިންނެވެ.]
މި އަޑު އައްސަވައި މަސްރޫޤު ދެންނެވިއެވެ. [އެކަން އެހެންވީ ކަމަނާގެ ސަބަބުންނެވެ. އެކަލޭގެފާނާ ދެކޮޅަށް ބަޣާވާތް ކުރައްވަން މީސްތަކުންނަށް ސީޓީ ލިޔުއްވައިގެން ގެންނެވީ ކަމަނާއެވެ. ޖަވާބުގައި ޢާއިޝަތުގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.
[ނޫނެކެވެ. އީމާންވާ ބަޔަކު އެ އީމާންވާ ފަރާތާއި، ކާފިރުވާ ބަޔަކު އެ ކާފިރުވާ ފަރާތް ގަންދީ ބުނަމެވެ. އަހަރެން މިއަދާ ހަމައަށް ދުވަހަކުވެސް އެބައިމީހުންނަށް އެއްވެސް ސިޓީއެއް ނުލިޔަމެވެ.]
އަމީރުލް މުއުމިނީން ޢުޘްމާން ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ޝަހީދުކޮށްލި ޚަބަރު އުއްމުލް މުއުމިނީން ޢާއިޝާ ރަޟިޔަﷲ ޢަންހާއަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވުމުން އެކަމަނާ މަދީނާއަށް ވަޑައިގެންނެވުމުގެ ބަދަލުގައި އެނބުރި މައްކާއަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެކަމަނާ މައްކާއަށް ވަޑައިގެންނެވުމުން މީސްތަކުން އެކަމަނާގެ އަރިހަށް އައިސް ވަށައިލައިފިއެވެ. އެކަމަނާ އެބައިމީހުންނާ މުޚާޠަބު ކުރައްވައި ވިދާޅުވިއެވެ.
[އޭ މީސްތަކުންނޭވެ. އެބައިމީހުން އެކަލޭގެފާނު ޝަހީދުކުރީ މަޤާމަތަކަށް ޒުވާނުން ލައްވާތީއެވެ. ޝައްކެއްނެތެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކުރީގައިވެސް ހަމަ އެ ޢުމުރުގެ ޒުވާނުން މަޤާމުތަކުގައި ތިއްބެވިއެވެ. ޢުޘްމާނުގެފާނު އެކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް އެބައިމީހުން ކުރި ތުހުމަތުތަކަށް ރައްދު ދެއްވިއެވެ. އެކަން އޮޅުން ފިލުވައިދެއްވިއެވެ. ނަމަވެސް އެބައިމީހުން އަވަސްވެގަތީ އެކަލޭގެފާނަށް އަނިޔާކުރުމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ލޭފޮދު އޮހޮރުވައިލުމަށެވެ. އެބައިމީހުންގެ ދުލުކުރީގައި ވަނީ އެހެން ވާހަކައެކެވެ. ޢަމަލުކުރީ ދިމާ އިދިކޮޅަށެވެ. އެބައިމީހުން އެ އޮހޮރުވައިލީ ނުޙައްޤު ލޭފޮދެކެވެ. ޙުރުމަތްތެރި ކުރެއްވި މައްސަރުގެ ޙުރުމަތް އެބައިމީހުން ކަނޑައިލައިފިއެވެ. އެބައިމީހުން ނިގުޅައިގަތީ ޙަރާމް މުދަލެވެ. މާތްﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ އެންމެ އިނގިލިފުޅެއްވެސް އެބައިމީހުން ބޮޑު ޖަމާއަތަކަށް ވުރެ ހެޔޮކަން ބޮޑުވެގެންވެއެވެ. މާތްﷲ ގަންދެމެވެ. އެބައިމީހުން ޢުޘްމާނުގެފާނު ޤަތުލުކުރީ އެކަލޭގެފާނުގެ އެއްވެސް ކުށަކުން ކަމުގައިވަނީނަމަ، ފޭރާމެއް ދޮވެލުމުން އެއިން ކިލާތައް ފިލައިގެންދާފަދައިން އެކަލޭގެފާނުގެ ފާފަތައް ފޮހެވިގެން ހިނގައްޖެއެވެ.] {ޑރ. ޢަލީ މުޙައްމަދު އައްޞައްލާބީ، ބަޔޮގްރަފީ އޮފް ޢުޘްމާނު ބިން ޢައްފާން، ޞަފްޙާ 587-589}
ނުނިމޭ…
